મારાં જીવનનો અવિસ્મરણીય પ્રસંગ

શીર્ષક : સહારો

મારાં લગ્ન પહેલાંની વાત છે. મારાં બાપુજીના અવસાન પછી રિવાજ પ્રમાણે મારાં બા (મમ્મી) રાજકોટ એમનાં ભાઈને ત્યાં જઈ નહોતાં શક્યાં. એટલે મેં આશ્વાસન આપ્યું હતું કે બને એટલું જલ્દી નોકરીમાંથી રજા લઈને હું એમને સૌરાષ્ટ્ર લઈ જઈશ. ૧૯૮૧ ડિસેમ્બરની આ વાત છે.  હું જીવનમાં પહેલીવાર જ સૌરાષ્ટ્ર ગઈ હતી. બધાં સગા..મામા, માસી..બધાંને પહેલીવાર જ મળતી હતી. મેં જો કે ઘરેથી જ બા ને બોલી કરી હતી કે તમને કુટુંબ જાત્રા અને ધર્મ જાત્રા બન્ને કરાવીશ પણ કોઈને ત્યાં રોકાવાની જીદ ન કરતાં. આપણે ધર્મશાળા કે ગેસ્ટ હાઉસમાં રહીશું. મુંબઈમાં મોટી થઈ હતી..ખબર નહિ ફાવે કે ન ફાવે..પાછું સગાને ત્યાં ઉતર્યા હોઈએ એટલે કોઈવાર પ્રવાસનો સમય અસ્તવ્યસ્ત પણ થઈ જાય. સમયની કટોકટી હોય ને સામે બધાનાં આગ્રહ..! એ બધો ગૂંચવાડો ન થાય એ ખાસ જોવાનું હતું મારે. માંડ રજા મળી હતી ને ફરવાનું..ઘણાં કુટુંબીજનોને મળવાનું બધું જ સાચવવાનું. 

પહેલાં એક દિવસ રાજકોટ મામાને ત્યાં રહી ને ત્યાંથી વીરપુર..ત્યાંથી જેતપુર માસીને ત્યાં..ત્યાંથી ગોંડલ..બા મોંઘીબા કન્યાશાળામાં જ્યાં ભણ્યાં હતાં એ સ્કૂલ જોઈ..બાનું મુખડું જોઈને મારું દિલ પણ ભરાઈ આવ્યું..એમનું જન્મસ્થળ જોયું..કાકા બાપાના ભાઈઓ મળ્યાં. ત્યાંથી જૂનાગઢ..ત્યાયે એમનાં સગા..દરેક ગામે અમે જ્યાં જ્યાં ગયાં ત્યાં દરેક ગામે એમનાં પિયરનું કોઈ ને કોઈ તો મળે જ. બધે એસ.ટી. બસમાં જ ફરતાં.

હવે ખરો જીવનનો અવિસ્મરણીય દિવસ આવ્યો. અમે ગિરનાર ચઢવાનું નક્કી કર્યું. તળેટીની ધર્મશાળામાં ઉતર્યા હતાં. બાની ઉંમર ત્યારે ૬૦ સાહિઠની. હું ૨૬ છવ્વીસની. ધર્મશાળાવાળાએ તો અમને ના કહી. ‘આ ઋતુમાં ઉપર એકલાં ન જવાય. કોઈ પુરુષ માણસ સાથે નથી.’ પણ અમે તો નક્કી જ કર્યું હતું. સવારે ૬ વાગે ઉપર જવા નીકળ્યાં. તળેટીની દુકાનો હજુ ખુલી ન હતી..એકાદ બે ખુલ્લી હતી એ લોકોએ અમને ખૂબ રોકયાં. ઉપર ૩ દિવસ પહેલાં જોરદાર પવન ફૂંકાયો હતો ને કોઈ બહેન હવામાં ખેંચાઈ ખાઈમાં પડી ગયાં. એમ કહી રોકવાનો પ્રયત્ન કર્યો પણ અમારે તો જવું જ હતું. એટલે ઉપર પવન બહુ ફૂંકાય તો પગથિયે બેસી જવું, ખાઈ બાજુ ન ચાલતાં દિવાલ બાજુ જ ચાલવું, અમુક જગ્યાએ તો ખુલ્લું જ હોય ત્યાં પવન વધારે લાગે તો કપડાં સંકોરી બેસી જવું. મેં તો પેન્ટ પહેર્યું હતું પણ બાનો સાડલો હોય એટલે એમાં હવા ભરાઈ જવાની બીક રહે. ડોલીવાળાને નક્કી કરી બાને માંડ સમજાવી એમાં બેસાડ્યા. હું આગળ આગળ ચડતી ગઈ. હજારેક પગથિયાં ચડ્યાં હોઇશું ને મેં પાછળ વળી જોયું તો બા જાતે ચડીને આવતાં હતાં. પૂછ્યું તો કહે, “મને કોઈ ઉંચકીને ચાલે એ નથી ગમતું. તને મેં ના જ પાડી હતી. એ લોકોને પૈસા આપીને છુટ્ટા કર્યા.” એટલાં પગથિયાં પણ વચ્ચે વચ્ચે પોતે જ ચડતાં. ઘડીક ડોલીમાં બેસતાં. મેં વિચાર્યું, ‘હવે જે થાય એ ખરું. બા ઉપર અટકશે તો કોઈ ડોલીવાળાને પકડવો પડશે.’ ૧૦,૦૦૦ દસ હજાર પગથિયાં ચડવાનાં ને એટલાં ઉતરવાના. મેં અશોકવન બાજુ જવાનો રસ્તો માંડી વળ્યો..૨૦૦૦ બે હજાર પગથિયાં બચ્યાં. તો યે ૮૦૦૦ આઠ હજાર તો ખરા જ..!

૪૫૦૦ સાડા ચાર હજાર પગથિયે જૈનોનાં દેરા આવે. ખૂબ સુંદર કોતરણી. આટલે ઉપર આરસ લાવી આટલું સુંદર કામ જોઈ આંખો ઠરી. ત્યાં બધું જોવામાં દોઢેક કલાક નીકળી ગયો. ત્યાંથી ઉપર શ્રી અંબા માં ની ટૂંક ૬૦૦૦ છ હજાર પગથિયે આવે. ત્યાં પહોંચ્યાં. માતાજીનાં શાંતિથી દર્શન કર્યા. ત્યાં પણ ખાસ ભીડ ન હતી. આખે રસ્તે ખાસ કોઈ મળતું ન હતું. કોઈ કોઈ વચ્ચે મળી જાય. મંદિરના પુજારીએ અમને આગળ જવાની ના પાડી. કેમ કે પ્રવાસીઓ જ ખાસ ન હતાં. એમાં અહીંથી આગળ કોઈ જતું ન હતું. અમે થોડીવાર ત્યાં આરામ કરી આગળ વધ્યા. એટલે ગોરખનાથની ટૂંક આવી. ત્યાં ચલમધારી બે ત્રણ સાધુઓ હતાં બાકી કોઈ જ નહીં. 

હવે પછીનો રસ્તો આમે વિકટ આવે છે. સીધો ડુંગર ઉતરવાનો. ને પછી સામે એવો જ સીધો ડુંગર ચઢવાનો…ઢાળ ઓછો આવે. અંદાજીત દોઢેક હજાર પગથિયાં ઉતરવાના ને સામે ચડવાનાં થાય ત્યારે શ્રી દત્તાત્રેય ભગવાનની ટૂંક પર પહોંચાય. ત્યાં આમ તો ફક્ત એમનાં પાદુકા ને મોટો ઘંટ જ છે. પણ ગિરનાર ચઢિએ ને છેક ન જઇએ એ કેમ ગમે? 

અમે બન્ને થોડાં મુંજાયા. ત્યાં જ પગથિયે બેસી ગયાં. સામે જ શ્રી દત્તાત્રેયની ટૂંક ને એનો ઘંટ દેખાય. મનમાં બન્ને પ્રાર્થના કરતાં બેઠાં હતાં ત્યાં ૪ ચાર ભૈયાજી જેવા દેખાતા માણસો આવ્યા. અમને કહે, “સામને જાના હૈ તો ચલો, હમ ભી જા રહે હૈ.” અમે ના પાડી. લઠ્ઠા જેવા લાગતા હતા એ બધા. ક્યાંક રસ્તામાં આડુંઅવળું થઈ જાય તો..! ગાંડપણ તો ન જ કરાય ને..! ત્યાં જ બેઠાં બેઠાં દત્તાત્રેય ભગવનની પ્રાર્થના ચાલુ રાખી. ને હું તો બબડતી હોઉં એમ બોલતી જ હતી કે, “બસ ને અમને અહીં થી જ પાછાં કાઢવા છે? જાત્રા પુરી થવા નથી દેવી?”  ને ત્યાં તો જાણે વાવાજોડાની જેમ કૂદતી પહેલાં બે છોકરીઓ દેખાણી. ત્યાંના ગામડાનાં પરિવેશમાં ને પછી પાછળ પચીસેક જણનું કુટુંબ હોય એમ સહુ આવતાં દેખાયાં. ભગવાને જાણે અમારી પ્રાર્થના સાંભળી. એ લોકોએ કહ્યું, ‘હામેની ટૂકે જાવું છે ને..! હેંડો તમ તમારે. અમે પણ ત્યાં જ જઈએ છીએ. અમે તો પગથિયાં ઉતરવા લાગ્યાં. ત્યાં પગથિયાં સાંકળા પણ ખરાં. સાચવીને ઉતરવું પડે. કુટુંબનાં મોભી કહે, ‘છોડી, તું તારે અમારી છોડીયું સાથે આગળ જવું હોય તો જા. અમે છીએ માડી હારે.’

જુનાગઢ જિલ્લાના મેંદરડા ગામના કણબી પટેલ હતાં એ બધાં. કણબી આમે આખા બોલા. બધાં સાથે વાતો કરતાં કરતાં અમે ક્યાં ઉતરી ગયાં ને ક્યાં સામેની ટૂંકે ચડી ગયાં એનો ખ્યાલ પણ ન રહ્યો. ત્યાં જઈ ભગવાન આગળ દિલથી પ્રાર્થના કરી કે, “આજે તમે જ અમારાં માટે આ સહુને મોકલ્યાં.”

વાત વાતમાં મેં એ લોકોને કહ્યું કે, ‘બા માટે ડોલી કરી હતી પણ બા એ એમને રવાના કરી દીધા. હવે ઉતરવું જ બહુ ભારે પડશે.’ તો કહે, ‘ચિંતા ન કર. અમે છીએ ને સાથે.’ એ સહુ નાના મોટા થઈને પચીસેક માણસોનું કુટુંબ હતું. આઠ દસ વરસનાં બાળકોથી લઈને પચાસેક વરસનાં સુધીનું. એ લોકોની તો ઝડપ પણ ખૂબ હોય ઉતરવાની. મારે તો બા ને લીધે ધીરે ધીરે ઉતરવું પડે. એમ કરતાં કરતાં અડધે તો પહોંચ્યાં ત્યાં સુધીમાં એમનાં ઘણાંખરાં ખૂબ આગળ જતાં રહ્યાં હતાં. પછી એમણે અંદરોઅંદર વાતો કરી કંઇક નક્કી કર્યું એટલે આધેડ વયનાં પતિ પત્ની અમારી સાથે રહ્યાં. ને બીજા બધાં આગળ નીકળી ગયાં. મેં એમને કહ્યું પણ ખરું કે, ‘તમે કોઈ નીચે જઈ ડોલીવાળાને મોકલો. તમારે રોકાવાની જરૂર નથી.’ એમણે કહ્યું હવે સાંજ પડવા આવી. કોઈ ડોલીવાળો ન મળે. ચિંતા ન કરો. અમે છેક સુધી સાથે રહીશું.’

બા ના પગ ગરબા ગાતાં હતાં. પણ કણબી પટેલ દંપતી આખા બોલા ને મજાક્યા પણ એટલા જ હતાં. કંઈ ને કંઈ એવી વાતો કરી બા ને હસાવે. મેં પેન્ટ અને ઉપર જર્સી સાથે કોટ પહેર્યો હતો એટલે બા ને કહે, ‘ચનત્યા ના કરો તમારો છોરો ભેગો છે. તમને કંઈ થઈ જશે તો દામોદરમાં ડૂબકી મરાવી એની પાસે ક્રિયા કરમ કરાઈ લેહુ.’ ને ખડખડાટ હશે. છેલ્લા હજારેક પગથિયાં રહ્યાં ને બાની હાલત તો ડગ માંડવાની પણ નહોતી રહી. પણ એ કણબી પટેલ દંપતી અને હું થઈને બાને કાંડેથી ઝાલી જાણે ઝુલાવતાં હોઈએ એમ પગથિયાં ઉતરિયે. એ લોકોને બસ પકડવાની હતી…એ જમાનામાં તો ગામડાંની બસો પણ બહુ ઓછી હોય. તો યે અમારે ખાતર જ બધાંને મોકલીને એ બન્ને સાથે રહયા હતાં.

આ એક ભગવાનની કૃપા જ કહેવાય ને..! જાણે માનવ સ્વરૂપે અમને મદદ કરવા આવ્યાં. છેક સાત વાગે અમે નીચે ઉતર્યા. તેઓ બન્ને અમારી ધર્મશાળા સુધી બાને બાવડે ઝાલી મૂકી ગયાં. મેં કહ્યું એમને, ‘મેંદરડાની બસ જતી રહી હોય તો અહીં ધર્મશાળામાં હું વ્યવસ્થા કરાવી દઉં. સવારે જજો.’ પણ કહે અમને કંઈ ને કંઈ સાધન મળી જશે ચિંતા ન કરો.’

ગોરખનાથની ટૂંક થી જતાં ને છેક તળેટીએ આવતાં સુધી એમની બધાંની સાથે વાતો કરવાની ખૂબ મજા આવી. મને એમની બોલીમાં લખતાં નથી ફાવતું પણ હજુ ઘણીવાર એ બધાં સંવાદો ને તકલીફને હવામાં ઉડાડી દેવાની રીત ખૂબ યાદ આવે. 

રાત્રે બાને પગે આયોડેક્ષ અને એક મલમ બાજુની ઓરડીવાળાએ આપ્યો એ ખૂબ ઘસ ઘસ કર્યો..

એ રાત્રે એક જબરદસ્ત પરિવર્તન બા માં મેં જોયું કે જે બા મોટાભાઈ માટે બીજી જ્ઞાતિની છોકરીઓના માંગા આવે તો સ્પષ્ટ ના પાડી દેતાં એ બાએ મને કહ્યું, “લતા, તે કોઈને પસંદ કર્યો હોય તો કહેજે. બીજી જ્ઞાતિનો હશે તો પણ તારાં લગ્ન કરાવી આપીશ.” કેમ કે મારાં માટે માંગા ખૂબ આવતાં પણ હું જોવાની પણ ના પાડતી. એટલે એમને એમ કે કદાચ મારે કોઈ સાથે પ્રેમ હોય પણ હું ઘરમાં કહેતી ન હોઉં. મેં કહ્યું, “મારે એવું કંઈ નથી. જ્યારે એવો કોઈ પ્રશ્ન આવશે ત્યારે કહીશ.”

ખાસ તો બા થી અમે બધાં જ ડરતાં. બા બહુ કડક સ્વભાવનાં હતાં. પણ પછી પાછલી ઉંમરે એમનો સ્વભાવ ખૂબ બદલાયો હતો.

સવારે પણ ફરી એમ જ કર્યું. પગે ખૂબ મલમ ઘસ્યો..એ પછી બા ફરી ધીરે ધીરે સાંજે ચાલતાં થયાં. એક આખો દિવસ આરામ કરી બીજે દિવસે દામોદર કુંડ..ખાપરા કોડિયાની ગુફાઓ..ને બાકી જૂનાગઢ ફર્યા ને એમનાં સગાને મળ્યાં. ત્યાંથી સોમનાથ ગયાં. સોમનાથથી દ્વારકા..ત્યાં પણ એમની મસીયાયી બહેન રહે. એમને પણ મળ્યાં.

સગા મામા અને સગા માસીને ત્યાં રાત રોકાયાં. બાકી બધાંનાં ઘરે મળવા જતાં. ખૂબ આગ્રહ કરે પણ બહુ તો જમીએ. નહિ તો નાસ્તો કરી અમારે મુકામે જ રહીએ.

મેં પ્રવાસ તો એ પછી ઘણાં કર્યા છે. એક બે આવા અવિસ્મરણીય છે. ફરી ગિરનાર પણ ચડી છું, પણ આ પ્રવાસની તોલે કોઈ પ્રવાસ ન આવે. આર્થિક સંકડામણમાં …ગોઠવણ કરી કરી ફરવું…ને ગિરનારનો અવિસ્મરણીય સાથ સંગાથ..!

…લતા સોની કાનુગા

2 thoughts on “મારાં જીવનનો અવિસ્મરણીય પ્રસંગ

    1. latakanuga Post author

      રાજેન્દ્રભાઈ ખૂબ આભાર.. હું વિશ કરું કે તમે બને એટલા જલ્દી ગિરનાર જઈ શકો.🌹

      Like

      Reply

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s